“错综复杂”这个成语最早源自古代经典《周易》。在《周易·系辞上》中，有这样一句话：“参伍以变，错综其数。”

“Cuòzōng fùzá” zhège chéngyǔ zuìzǎo yuánzì gǔdài jīngdiǎn 《Zhōuyì》. Zài 《Zhōuyì · Xìcí shàng》 zhōng, yǒu zhèyàng yí jù huà: “Cān wǔ yǐ biàn, cuòzōng qí shù.”

Thành ngữ “Thác tổng phức tạp” bắt nguồn sớm nhất từ kinh điển cổ đại Chu Dịch. Trong thiên Hệ từ thượng của sách Chu Dịch có câu: “Tham ngũ dĩ biến, thác tổng kỳ số.”

在这句话中，“错”的意思是交错、交叉，“综”的意思是把各种头绪综合汇聚在一起。

Zài zhè jù huà zhōng, “cuò” de yìsi shì jiāocuò, jiāochā, “zōng” de yìsi shì bǎ gèzhǒng tóuxù zōnghé huìjù zài yìqǐ.

Trong câu này, “thác” mang nghĩa là đan xen, giao thoa; còn “tổng” nghĩa là gom lại, tổng hợp nhiều đầu mối lại với nhau.

古人推演《周易》的卦象时，需要运用奇数和偶数相互交错、排列组合，从而推算事物无穷无尽的变化规律。

Gǔrén tuīyǎn 《Zhōuyì》 de guàxiàng shí, xūyào yùnyòng jīshù hé ǒushù xiānghù jiāocuò, páiliè zǔhé, cóng'ér tuīsuàn shìwù wúqióng wújìn de biànhuà guīlǜ.

Khi người xưa suy diễn quẻ Dịch, họ phải dùng các số lẻ và số chẵn đan cài, biến hóa kết hợp qua lại, từ đó tính toán ra quy luật biến hóa khôn cùng của vạn vật.

后来，人们把“错综”与“复杂”结合在一起，引申用来形容事情头绪繁多、关系交织交错、十分复杂难以理清的状况。

Hòulái, rénmen bǎ “cuòzōng” yǔ “fùzá” jiéhé zài yìqǐ, yǐnshēn yònglái xíngróng shìqing tóuxù fánduō, guānxi jiāozhī jiāocuò, shífēn fùzá nányǐ lǐqīng de zhuàngkuàng.

Về sau, người ta kết hợp “thác tổng” với “phức tạp”, dùng theo nghĩa bóng để miêu tả những sự việc có quá nhiều đầu mối, quan hệ đan xen chằng chịt, vô cùng rắc rối và khó tháo gỡ.