Nghĩa
Vẻ mặt hớn hở, tự mãn lộ rõ khi đạt được điều mong muốn; thường dùng chỉ thái độ dương dương tự đắc, vênh váo thiếu khiêm tốn.
Giải nghĩa tiếng Trung 中文释义
形容称心如意、十分得意的神态。
Tương đương tiếng Việt: dương dương tự đắc, vênh vênh váo váo
📜 Câu chuyện 成语故事
春秋时期，齐国的著名宰相晏婴不仅才华出众，而且为人十分谦虚谨慎，深得百姓爱戴和诸侯敬重。
Chūnqiū shíqī, Qíguó de zhùmíng zǎixiàng Yàn Yīng bùjǐn cáihuá chūzhòng, érqiě wéirén shífēn qiānxū jǐnshèn, shēn dé bǎixìng àidài hé zhūhóu jìngzhòng.
Thời Xuân Thu, tể tướng trứ danh của nước Tề là Án Anh không chỉ tài năng xuất chúng mà đối nhân xử thế vô cùng khiêm tốn, cẩn trọng, được dân chúng kính yêu và các nước chư hầu nể phục.
晏婴每次坐马车出门，都是由一名高大健壮的车夫为他驾车。这位车夫坐在华丽的华盖下，手拿马鞭赶着四匹骏马，一路上神气十足，得意扬扬。
Yàn Yīng měi cì zuò mǎchē chūmén, dōu shì yóu yī míng gāodà jiànzhuàng de chēfū wèi tā jiàchē. Zhè wèi chēfū zuò zài huálì de huágài xià, shǒu ná mǎbiān gǎnzhe sì pǐ jùnmǎ, yílù shang shénqì-shízú, déyì-yángyáng.
Mỗi lần Án Anh ngồi xe ngựa ra ngoài đều do một người phu xe cao to vạm vỡ cầm lái. Anh phu xe này ngồi dưới chiếc lọng lộng lẫy, tay cầm roi điều khiển bốn con tuấn mã, suốt dọc đường dáng vẻ oai phong lẫm liệt, vô cùng tự đắc.
有一次，车夫驾车经过自家门前，他的妻子透过门缝悄悄张望，正好看到丈夫那副趾高气扬、自以为得意的滑稽模样。
Yǒu yí cì, chēfū jiàchē jīngguò zìjiā ménqián, tā de qīzi tòuguò ménfèng qiāoqiāo zhāngwàng, zhènghǎo kàndào zhàngfu nà fù zhǐgāo-qìyáng, zìyǐwéi déyì de huájī múyàng.
Có một lần, anh phu xe đánh xe qua trước cửa nhà mình, người vợ ghé qua khe cửa lén nhìn ra, vừa vặn thấy vẻ mặt vênh vênh váo váo, tự đắc một cách nực cười của chồng.
傍晚丈夫回家后，妻子严肃地收拾行李提出要离开他。丈夫十分惊讶，急忙追问缘故。
Bàngwǎn zhàngfu huíjiā hòu, qīzi yánsù de shōushi xíngli tíchū yào líkāi tā. Zhàngfu shífēn jīngyà, jímáng zhuīwèn yuángù.
Đến chiều tối khi chồng về nhà, người vợ nghiêm mặt dọn dẹp hành lý đòi bỏ đi. Người chồng quá đỗi kinh ngạc, vội vàng gặng hỏi nguyên cớ.
妻子叹了口气说：“晏相国身为国家重臣，名扬天下，出门时依然态度沉静谦逊；而你身高八尺，不过是个替人赶车的仆人，却得意扬扬成那个样子，这样毫无自知之明，我怎么能留在你身边呢？”
Qīzi tàn le kǒu qì shuō: “Yàn xiàngguó shēnwéi guójiā zhòngchén, míng yáng tiānxià, chūmén shí yīrán tàidù chénjìng qiānxùn; ér nǐ shēngāo bā chǐ, búguò shì gè tì rén gǎnchē de púrén, què déyì-yángyáng chéng nàge yàngzi, zhèyàng háowú zìzhīzhīmíng, wǒ zěnme néng liú zài nǐ shēnbiān ne?”
Người vợ thở dài nói: 'Tướng quốc Án Anh là bậc trọng thần của đất nước, danh tiếng lẫy lừng thiên hạ, vậy mà khi ra ngoài vẫn giữ vẻ điềm đạm, khiêm nhường; còn chàng thân dài tám thước, chẳng qua chỉ là người đánh xe thuê, vậy mà lại đắc ý vênh váo đến mức ấy. Người không biết tự lượng sức mình như vậy, thiếp làm sao ở cùng chàng được nữa?'
车夫听后深感惭愧，从此痛改前非，变得谦虚沉稳。后来晏婴发现了车夫的变化并得知原委，非常赞赏他的知错能改，便推荐他做了齐国的大夫。
Chēfū tīng hòu shēn gǎn cánkuì, cóngcǐ tònggǎi-qiánfēi, biànde qiānxū chénwěn. Hòulái Yàn Yīng fāxiàn le chēfū de biànhuà bìng dézhī yuánwěi, fēicháng zànshǎng tā de zhīcuò-nénggǎi, biàn tuījiàn tā zuò le Qíguó de dàfū.
Người phu xe nghe xong vô cùng hổ thẹn, từ đó sửa đổi tâm tính, trở nên khiêm nhường và chín chắn hơn. Về sau Án Anh nhận thấy sự thay đổi của người phu xe và biết rõ đầu đuôi, rất khen ngợi tinh thần biết sai mà sửa, bèn tiến cử anh ta làm quan đại phu nước Tề.
Xuất xứ 出处
《史记·管晏列传》
晏子为齐相，出，其御之妻从门间而窥其夫。其夫为相御，拥大盖，策驷马，意气扬扬，甚自得也。既而归，其妻请去。夫问其故。妻曰：“晏子长不满六尺，相齐国，名显诸侯。今者妾观其出，志念深矣，常有以自下者。今子长八尺，乃为人仆御，然子之意自以为足，妾是以求去也。”其后夫自抑损。晏子怪而问之，御以实对。晏子荐以为大夫。Dịch: Án Tử làm tướng quốc nước Tề, khi ra ngoài, vợ của người đánh xe cho ông hé cửa nhìn trộm chồng mình. Chồng nàng lái xe cho tướng quốc, ngồi dưới lọng lớn, vung roi quất xe tứ mã, khí thế nghênh ngang, bộ dạng vô cùng tự đắc. Đến khi về nhà, người vợ xin bỏ đi. Người chồng hỏi lý do, người vợ đáp: 'Án Tử mình cao chưa đầy sáu thước, làm tướng quốc nước Tề, danh tiếng lẫy lừng chư hầu. Nay thiếp thấy ông ấy ra ngoài, chí hướng sâu xa, luôn giữ thái độ khiêm nhường. Nay chàng thân dài tám thước mà chỉ làm đứa đánh xe, vậy mà nét mặt lại tự mãn như thế, cho nên thiếp mới xin đi.' Về sau người chồng biết tự kiềm chế, khiêm tốn hơn. Án Tử thấy lạ bèn hỏi, người đánh xe đem sự thật thưa lại. Án Tử bèn tiến cử anh ta làm quan đại phu.
Ví dụ
考了满分后，他得意扬扬地向大家炫耀。
Kǎo le mǎnfēn hòu, tā déyì-yángyáng de xiàng dàjiā xuànyào.Sau khi đạt điểm tối đa, cậu ấy dương dương tự đắc khoe khoang với mọi người.他赢了比赛，正得意扬扬地接受大家的掌声。
Tā yíng le bǐsài, zhèng déyì-yángyáng de jiēshòu dàjiā de zhǎngshēng.Anh ấy thắng trận đấu, đang đắc ý đón nhận tràng pháo tay của mọi người.别看他现在得意扬扬，骄傲迟早会让他吃苦头的。
Bié kàn tā xiànzài déyì-yángyáng, jiāo'ào chízǎo huì ràng tā chī kǔtou de.Đừng thấy bây giờ hắn vênh váo tự mãn, thói kiêu ngạo sớm muộn gì cũng khiến hắn nếm trái đắng.
Cách dùng 用法
Mang sắc thái chê (贬义), đôi khi mang sắc thái trung tính khi miêu tả vẻ vui vẻ tột cùng của trẻ nhỏ. Thường làm vị ngữ, định ngữ hoặc trạng ngữ (đứng trước động từ thường thêm '地'). Thường kết hợp với các từ chỉ nét mặt, dáng điệu như '的样子', '的神情', '地走过来'. Người học tiếng Việt dễ nhầm thành ngữ này là lời khen ngợi người thành đạt, nhưng trong thực tế người Trung Quốc hay dùng để phê phán thói kiêu ngạo, vừa đạt được chút kết quả đã vội khoe mẽ.
Gần nghĩa: 趾高气扬、自鸣得意、沾沾自喜、神气活现、得意洋洋
Trái nghĩa: 垂头丧气、灰心丧气、愁眉苦脸
Tài liệu tham khảo
- 《史记·管晏列传》
- 《汉语成语大词典》（中华书局）
- 《现代汉语词典》（第7版）
