Nghĩa
Nghĩa gốc chỉ việc mài giũa ngọc ngà, xương sừng đã tinh xảo rồi vẫn tiếp tục mài giũa cho đẹp hơn; nghĩa bóng chỉ việc đã làm rất tốt, rất khéo rồi nhưng vẫn luôn cố gắng để hoàn thiện hơn nữa.
Giải nghĩa tiếng Trung 中文释义
好了还要求更好。表示力求达到更高水平或尽善尽美。
Tương đương tiếng Việt: đã tốt càng muốn tốt hơn; không ngừng hoàn thiện
📜 Câu chuyện 成语故事
春秋时期，孔子有很多学生，子贡是其中非常聪明的一位。子贡不仅善于经商，也常常向孔子请教做人和做学问的道理。
Chūnqiū shíqī, Kǒngzǐ yǒu hěn duō xuésheng, Zǐgòng shì qízhōng fēicháng cōngming de yí wèi. Zǐgòng bùjǐn shànyú jīngshāng, yě chángcháng xiàng Kǒngzǐ qǐngjiào zuòrén hé zuò xuéwen de dàolǐ.
Thời Xuân Thu, Khổng Tử có rất nhiều học trò, Tử Cống là một trong những người thông minh xuất sắc. Tử Cống không chỉ giỏi việc buôn bán mà còn thường xuyên thỉnh giáo Khổng Tử về đạo lý làm người và việc học hỏi.
有一次，子贡问孔子：“老师，如果一个人很贫穷，却不巴结奉承；很富有，却不傲慢自大，这个人怎么样？”孔子回答说：“这也算不错了，但还不如虽然贫穷却乐于守道，虽然富有却谦虚好礼的人。”
Yǒu yí cì, Zǐgòng wèn Kǒngzǐ: "Lǎoshī, rúguǒ yí gè rén hěn pínqióng, què bù bājie fèngcheng; hěn fùyǒu, què bú àomàn zìdà, zhè ge rén zěnmeyàng?" Kǒngzǐ huídá shuō: "Zhè yě suàn búcuò le, dàn hái bùrú suīrán pínqióng què lè yú shǒu dào, suīrán fùyǒu què qiānxū hào lǐ de rén."
Có một lần, Tử Cống hỏi Khổng Tử: 'Thưa thầy, nếu một người tuy nghèo khó mà không luồn cúi nịnh nọt, giàu có mà không kiêu ngạo tự phụ, thì người đó ra sao ạ?' Khổng Tử đáp: 'Như thế cũng khá rồi, nhưng vẫn chưa bằng người dù nghèo mà vẫn vui theo đạo nghĩa, dù giàu mà vẫn khiêm nhường chuộng lễ nghĩa.'
子贡听了，立刻联想到《诗经》里加工象牙和美玉的句子，便问：“这就像玉匠做玉器一样，切断之后还要锉平，雕琢之后还要细细打磨，修养品德也要这样不断完善，是这个意思吗？”
Zǐgòng tīng le, lìkè liánxiǎng dào 《Shījīng》 lǐ jiāgōng xiàngyá hé měiyù de jùzi, biàn wèn: "Zhè jiù xiàng yùjiàng zuò yùqì yíyàng, qiēduàn zhīhòu hái yào cuòpíng, diāozhuó zhīhòu hái yào xìxì dǎmó, xiūyǎng pǐndé yě yào zhèyàng búduàn wánshàn, shì zhè ge yìsi ma?"
Tử Cống nghe xong liền liên tưởng ngay đến những câu thơ miêu tả việc gia công ngà voi và ngọc quý trong Kinh Thi, bèn hỏi: 'Điều này có giống như người thợ làm đồ ngọc, cắt ra rồi lại phải giũa phẳng, đẽo gọt rồi lại phải đánh bóng thật kỹ, việc tu dưỡng đạo đức cũng phải không ngừng hoàn thiện như vậy, có phải ý thầy là thế không ạ?'
孔子听后十分赞赏，夸奖子贡能触类旁通。到了宋代，学者朱熹在为这段文字作注解时写道：“治之已精，而益求其精也。”意思是制作玉器本来已经很精美了，却还要求更加精美。
Kǒngzǐ tīng hòu shífēn zànshǎng, kuājiǎng Zǐgòng néng chùlèipángtōng. Dào le Sòngdài, xuézhě Zhū Xī zài wèi zhè duàn wénzì zuò zhùjiě shí xiě dào: "Zhì zhī yǐ jīng, ér yì qiú qí jīng yě." Yìsi shì zhìzuò yùqì běnlái yǐjīng hěn jīngměi le, què hái yāoqiú gèngjiā jīngměi.
Khổng Tử nghe xong vô cùng khen ngợi, tán thưởng Tử Cống biết suy một hiểu mười. Đến thời Tống, học giả Chu Hi khi chú thích đoạn kinh văn này đã viết: 'Trị chi dĩ tinh, nhi ích cầu kỳ tinh dã', nghĩa là việc chế tác đồ ngọc vốn đã tinh xảo rồi, nhưng vẫn yêu cầu phải làm cho nó tinh xảo hơn nữa.
后来，人们把这句话概括为成语“精益求精”，用来赞扬那些对自己要求极高、不断追求卓越的人。
Hòulái, rénmen bǎ zhè jù huà gàikuò wéi chéngyǔ "jīng yì qiú jīng", yònglái zànyáng nàxiē duì zìjǐ yāoqiú jí gāo, búduàn zhuīqiú zhuóyuè de rén.
Về sau, người ta đúc kết câu này thành câu thành ngữ 'tinh ích cầu tinh', dùng để ca ngợi những người có yêu cầu cực kỳ cao đối với bản thân, không bao giờ tự mãn mà luôn nỗ lực vươn tới sự hoàn hảo.
Xuất xứ 出处
《论语·学而》及宋·朱熹《四书章句集注·学而第一》
子贡曰：“《诗》云：‘如切如磋，如琢如磨’，其斯之谓与？”子曰：“赐也，始可与言《诗》已矣，告诸往而知来者。”宋·朱熹集注：“言治骨角者，既切之而复磋之；治玉石者，既琢之而复磨之；治之已精，而益求其精也。”Dịch: Tử Cống nói: 'Kinh Thi viết: Như cắt như giũa, như đẽo như mài, chính là ý này chăng?' Khổng Tử nói: 'Trò Tứ này, nay mới có thể cùng bàn Kinh Thi được, nói điều trước mà đã hiểu ra điều sau.' Chu Hi đời Tống chú giải: 'Nghĩa là người chế tác xương sừng, đã cắt rồi lại giũa; người chế tác ngọc đá, đã đẽo rồi lại mài; làm đã tinh xảo rồi, lại càng muốn tinh xảo hơn nữa.'
Ví dụ
他在艺术上精益求精，从不自满。
Tā zài yìshù shang jīngyìqiújīng, cóngbù zìmǎn.Anh ấy luôn không ngừng hoàn thiện trong nghệ thuật, chưa từng tự mãn.工匠精神的核心就是精益求精。
Gōngjiàng jīngshén de héxīn jiù shì jīngyìqiújīng.Cốt lõi của tinh thần thợ thủ công chính là đã tốt càng muốn tốt hơn.对待科研工作，我们必须抱有精益求精的态度。
Duìdài kēyán gōngzuò, wǒmen bìxū bàoyǒu jīngyìqiújīng de tàidu.Đối với công tác nghiên cứu khoa học, chúng ta phải giữ thái độ luôn luôn cầu tiến và hoàn thiện.这位老师傅做了一辈子木工，每一件家具都精益求精。
Zhè wèi lǎoshīfu zuò le yíbèizi mùgōng, měi yí jiàn jiājù dōu jīngyìqiújīng.Bác thợ già này cả đời làm mộc, mỗi một món đồ nội thất làm ra đều tỉ mỉ trau chuốt đến từng chi tiết.
Cách dùng 用法
Mang sắc thái khen ngợi (biểu dương), thường giữ chức năng làm vị ngữ, định ngữ hoặc trạng ngữ trong câu. Thành ngữ này hay dùng để khen ngợi tinh thần làm việc, tay nghề kỹ thuật, tác phong học thuật hoặc chất lượng sản phẩm không ngừng cải tiến. Khi làm định ngữ, thành ngữ thường đi kèm với các danh từ như 'tinh thần' (精神), 'thái độ' (态度). Cần lưu ý không dùng từ này với nghĩa tiêu cực hoặc chỉ sự cầu toàn thái quá gây chậm trễ công việc.
Gần nghĩa: 锦上添花、孜孜不倦、切磋琢磨、尽善尽美
Trái nghĩa: 得过且过、粗制滥造、敷衍了事、马马虎虎
Tài liệu tham khảo
- 《论语·学而》
- 宋·朱熹《四书章句集注》
- 《现代汉语词典》(第7版)
- 《汉语成语大词典》(中华书局)
