Nghĩa
Nghĩa đen: lấy mâu (giáo) của mình đâm vào thuẫn (khiên) của mình. Nghĩa bóng: lời nói hoặc việc làm trước sau bất nhất, tự chọi nhau, tự vỗ vào mặt mình.
Giải nghĩa tiếng Trung 中文释义
比喻自己说话做事前后不一致，互相抵触。
Tương đương tiếng Việt: Tiền hậu bất nhất; Tự đập lưng mình; Trống đánh xuôi kèn thổi ngược
📜 Câu chuyện 成语故事
战国时期，楚国有一个人在集市上卖矛和盾。
Zhànguó shíqī, Chǔguó yǒu yí gè rén zài jíshì shang mài máo hé dùn.
Thời Chiến Quốc, ở nước Sở có một người nọ mang giáo và khiên ra chợ bán.
他先举起自己的盾牌，大声夸口说：“我的盾坚固无比，任何锋利的东西都刺不透它！”
Tā xiān jǔqǐ zìjǐ de dùnpái, dà shēng kuākǒu shuō: “Wǒ de dùn jiāngù wúbǐ, rènhé fēnglì de dōngxi dōu cì bú tòu tā!”
Trước tiên anh ta giơ chiếc khiên lên, lớn tiếng khoe khoang: 'Chiếc khiên này của tôi chắc chắn vô cùng, không có bất kỳ vật sắc nhọn nào đâm thủng nổi!'
看热闹的人听了，纷纷围拢过来。商人见人多了，又举起自己的矛，得意洋洋地叫喊：“快来看我的矛！它锋利极了，没有什么东西是它刺不破的！”
Kàn rènao de rén tīng le, fēnfēn wéilǒng guòlái. Shāngrén jiàn rén duō le, yòu jǔqǐ zìjǐ de máo, déyì yángyáng de jiàohǎn: “Kuài lái kàn wǒ de máo! Tā fēnglì jí le, méiyǒu shénme dōngxi shì tā cì bú pò de!”
Người đi chợ nghe thấy bèn xúm lại xem. Thấy đông người, anh ta lại giơ ngọn giáo lên, đắc ý hét lớn: 'Mau tới xem cây giáo của tôi đây! Nó sắc bén đến mức chẳng thứ gì trên đời mà không đâm xuyên qua được!'
这时，人群里有一个人走上前，指着他的矛和盾问：“如果用你的矛去刺你的盾，结果会怎么样呢？”
Zhè shí, rénqún lǐ yǒu yí gè rén zǒu shàng qián, zhǐzhe tā de máo hé dùn wèn: “Rúguǒ yòng nǐ de máo qù cì nǐ de dùn, jiéguǒ huì zěnmeyàng ne?”
Lúc này, trong đám đông có người bước tới, chỉ vào cây giáo và chiếc khiên của anh ta rồi hỏi: 'Thế nếu lấy cây giáo của bác đâm vào chiếc khiên của bác thì sẽ ra sao?'
那个楚国人听了满脸通红，张口结舌，一句话也回答不上来。
Nàge Chǔguó rén tīng le mǎn liǎn tōnghóng, zhāngkǒu jiéshé, yí jù huà yě huídá bu shànglái.
Người nước Sở nghe xong đỏ bừng mặt, ấp a ấp úng, chẳng nói được câu nào.
Xuất xứ 出处
《韩非子·难一》
楚人有鬻盾与矛者，誉之曰：“吾盾之坚，物莫能陷也。”又誉其矛曰：“吾矛之利，于物无不陷也。”或曰：“以子之矛陷子之盾，何如？”其人弗能应也。夫不可陷之盾与无不陷之矛，不可同世而立。Dịch: Nước Sở có người bán khiên và giáo, khen khiên rằng: 'Khiên của ta chắc đến mức chẳng vật gì đâm thủng nổi.' Lại khen giáo rằng: 'Giáo của ta sắc bén đến mức vật gì cũng đâm thủng được.' Có người hỏi: 'Lấy giáo của bác đâm vào khiên của bác thì sao?' Người ấy nghẹn lời không đáp được. Cái khiên không gì đâm thủng và ngọn giáo đâm thủng mọi thứ vốn chẳng thể cùng tồn tại trên đời.
Ví dụ
他说的话自相矛盾，漏洞百出。
Tā shuō de huà zìxiāng-máodùn, lòudòng-bǎichū.Lời anh ta nói mâu thuẫn lẫn nhau, sơ hở đầy rẫy.你这样一边提倡节俭一边肆意挥霍，岂不是自相矛盾？
Nǐ zhèyàng yìbiān tíchàng jiéjiǎn yìbiān sìyì huīhuò, qǐ bùshì zìxiāng-máodùn?Cậu một mặt hô hào tiết kiệm một mặt lại tiêu xài hoang phí, chẳng phải là tự mâu thuẫn sao?他的口供前后不一，显得自相矛盾。
Tā de kǒugòng qiánhòu bùyī, xiǎnde zìxiāng-máodùn.Lời khai của anh ta trước sau bất nhất, lộ rõ sự tự mâu thuẫn.
Cách dùng 用法
Thuộc sắc thái phê phán (贬义). Trong câu thường làm vị ngữ, định ngữ hoặc định ngữ có '的' (như 自相矛盾的说法/现象). Thường dùng khi phản bác lý lẽ, chỉ trích hành vi thiếu nhất quán trong tranh luận, văn bản pháp luật, bài viết học thuật hoặc sinh hoạt thường ngày. Lưu ý: bản thân từ '自' đã mang nghĩa là 'tự mình', nên tránh nói lặp kiểu '自己自相矛盾'.
Gần nghĩa: 前后矛盾、前后抵触、破绽百出
Trái nghĩa: 自圆其说、无懈可击、天衣无缝
Tài liệu tham khảo
- 《韩非子·难一》
- 《现代汉语词典》（第7版）
- 《汉语成语大词典》（中华书局）
- 《中华成语大辞典》
